امروز

سه شنبه, ۳۰ بهمن , ۱۳۹۷

  ساعت

۲۳:۳۱ بعد از ظهر

سایز متن   /

 

 

 

توجه و حافظه
چه چیزی تعیین می‌کند که ما چیزی را به یاد آوریم یا فراموش کنیم؟

 

اگر به دیدگاههای دیگران توجه نشان ندهیم، نخواهیم توانست همدلی کنیم و در نتیجه قابلیت «مراقبت» از یکدیگر و مراقبت از جامعهای را که در آن زندگی میکنیم از دست خواهیم داد.

برای یافتن پاسخ این پرسش خوب است نگاهی به آثار کسی بیاندازیم که زندگی خود را وقف مطالعه‌ی حافظه کرده است: متخصص روان‌پزشکی عصب‌شناختی و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل، اریک کندل. به باور کندل، «توجه» نقشی محوری در شکل‌گیری حافظه دارد. فرآیند ذخیره‌سازی و مرتبط کردن حافظه‌‌ی آشکار به کمک ایجاد ارتباط بین ایده‌ها به تمرکز ذهنی بالایی نیاز دارد که درگیری فکری یا عاطفی قوی، یا به عبارت دیگر توجه، می‌تواند آن را تسهیل کند.

 

کندل در کتاب خود، در جست‌وجوی حافظه (۲۰۰۶)، می‌نویسد: برای پایدار ماندن هر خاطره‌ «اطلاعات تازه باید به طور کامل و عمیق پردازش شوند. این کار با توجه کردن به این اطلاعات و ایجاد پیوند معنادار و نظام‌مند با دانشی که از پیش در حافظه تثبیت شده است، ممکن می‌شود.» در صورت توجه نکردن به یک اندیشه یا تجربه، نورون‌های عصبی ما در چند ثانیه وضعیت برانگیخته‌ی فعالیت الکتریکی خود را از دست می‌‌دهند و آن خاطره از بین می‌رود و تنها شاید ردی از آن در ذهن باقی بماند.

 

در سال‌های اخیر، «توجه» به یکی از مسائل مهم و تأثیرگذار در جوامع غربی تبدیل شده است، زیرا از زمان پیدایش اینترنت در اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰، قابلیتِ استمراربخشی به توجه رو به افول بوده است. انبوه عظیم پیغام‌هایی که در هر بار آنلاین شدن با آن مواجه می‌شویم نه تنها باری اضافی بر حافظه‌ی کارآمد ما تحمیل می‌کند، بلکه باعث می‌شود لوب پیشانی مغز به سختی بتواند توجه ما را به سمت یک کار خاص معطوف کند.

 

در این صورت، به گفته‌ی کندل، فرآیند مناسب ساختنِ حافظه حتی نمی‌تواند آغاز شود. چه تعداد از ما پی برده‌ایم که تمرکز طولانی‌مدت بر کارهایی که به توجه پایدار نیاز دارند، برای مثال خواندن کتاب یا حتی تماشای فیلمی طولانی، به طور روزافزونی برای ما دشوار شده است؟ هرچه بیشتر از اینترنت استفاده کنیم، ذهن ما به این عدم تمرکز (یعنی، پردازش بسیار سریع و مؤثر اطلاعات اما بدون توجه پایدار) بیشتر عادت می‌کند.

حتی در جریان نوشتن این مقاله نیز خود من متوجه شدم چقدر سخت می‌توان در برابر وسوسه‌ی سر زدن به فیسبوک یا ای‌میل مقاومت کرد. به سبب واگذاری حافظه به یک سامانه‌ی بیرونی و سیر قهقراییِ توجه، ذهن‌های ما با فراموشی سازگاری یافته‌اند، و این موجب ناتوانی آن‌ها در یادسپاری می‌شود. ما دچار چرخه‌ای معیوب می‌شویم: از آن‌جا که استفاده از اینترنت باعث می‌شود ذخیره‌ی اطلاعات در حافظه‌ی بیولوژیکی به طور روزافزونی دشوارتر شود، مجبور می‌شویم به ذخیره‌سازهای حافظه‌ی بیرونی در اینترنت بیشتر تکیه کنیم.

چالمرز در پیشگفتار خود بر کتاب کلارک، وسعتبخشی فوقالعاده به ذهن (۲۰۰۷)، به ایدهای اشاره میکند که در سراسر آثار کلارک به چشم میخورد: بیرونیسازیِ حافظه با بهرهگیری از وسایل میتواند بر چگونگی دگرگون شدن حافظه، و در نتیجه ذهن، در اثر تعامل با «داربست بیرونی» اطراف آن، تأثیر مستقیم داشته باشد –«ماه گذشته، من یک آیفون خریدم. به همین زودی، آیفون برخی از کارکردهای محوری مغزم را بر عهده گرفته است.

 

جایگزین بخشی از حافظهام شده است، شماره تلفن و آدرسهایی را در خود ذخیره کرده است که پیشتر در ذهنم جای داشتند.» استیگلر نیز در به سوی نقد جدیدی بر اقتصاد سیاسی (۲۰۰۹) مینویسد که فناوری «باعث میشود حافظههای ما به ماشینها منتقل شوند، به گونهای که، برای مثال، دیگر شماره تلفن نزدیکان خود را نمیدانیم.» تلفنهای هوشمند مثال بسیار خوبی هستند که نشان میدهند وسایل بیرونی میتوانند به بخشی از فرآیندهای مؤثر حافظهی ما تبدیل شوند.

 

اختراع اینترنت همان اثرات دوگانه‌ای را به دنبال آورده است که سقراط به ابداع «نوشتار» در دوران باستان نسبت می‌داد. از جمله ره‌آوردهای مهم اینترنت امکان ذخیره‌سازی نامحدود اطلاعات و خاطرات انسانی است، اما حافظه‌ی اینترنتی اکنون جای حافظه‌ی خود ما را گرفته است. چگونه می‌توان از اثرات مثبت اینترنت بهره برد، و با اثرات منفی آن بر حافظه‌ی انسانی مقابله کرد؟

 

 

مت بلومینک پژوهشگر انگلیسی در زمینه‌ی ادبیات و فلسفه است. آن‌چه خواندید برگردانِ این نوشته‌ی اوست:

Matt Bluemink, ‘Socrates, Memory & the Internet,’ Philosophy Now, 25 September 2017.

اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی